Onlangs dronk ik een biertje met een van mijn leraren in dit leven. Hij is een creatieve therapeut, van het soort dat zijn eigen therapie nodig heeft om een beetje orde in het bestaan te vinden. Dat zijn de besten, heb ik gemerkt.

‘De meeste mensen komen bij me met een probleem’, vertelde hij. ‘Maar van peuteren in problemen geneest niemand. En ik vind er niks aan. Dus neem ik ze altijd mee naar het licht: wat trekt je aandacht? Wat vind je mooi? Waar word je stil van? En als we daar helemaal zijn, dan kijken we opnieuw naar wat zeer doet.’

Een oude kerkelijke regel luidt dat niets verlost kan worden, als het niet eerst gezien is. Die regel werd vaak verkeerd verstaan en maakte van de biechtpraktijk in de katholieke kerk soms een al te scrupuleuze opsomming van foutjes.

Maar het is een diepe waarheid, die geïllustreerd wordt door de onthullingen van de Franse socioloog Frédéric Martel over de bizarre cultuur in het Vaticaan. In zijn boek Sodoma, dat een paar dagen na dat biertje met mijn leraar verscheen, maakt Martel overtuigend duidelijk dat een groot deel van de priesters in het Vaticaan, en waarschijnlijk ook elders in de katholieke kerk, homo is. Dat is op zich geen probleem. Wat het ellendig maakt is dat velen een dubbelleven leiden en ook chantabel zijn. Er is een cultuur van zwijgen en stiekem zijn normaal geworden. Een cultuur waarin bijvoorbeeld ook het schandaal van seksueel misbruik van jonge mensen lange tijd verborgen kon blijven.

Het is een schandaal van ongekende proporties. Velen zullen zich afwenden van de kerk of met wantrouwen en afschuw naar de kerkelijke leiding kijken. Maar dat is niet genoeg. Dit schandaal gaat immers niet alleen om de cultuur in de katholieke kerk. Want in verreweg de meeste landen van deze wereld doen homo’s niet mee, worden ze uitgestoten of zelfs vervolgd. Geen wonder dat veel jongens die merken dat ze anders zijn hun toevlucht zoeken in een systeem dat hen niet dwingt te trouwen en waarin ze zich kunnen ontwikkelen en aanzien kunnen krijgen.

Onder het schandaal van een corrupte en perverse cultuur in het centrum van de kerk ligt dus nog een veel grotere schande: het feit dat op de meeste plaatsen in deze wereld homo’s niet mogen zijn wie ze zijn. Dat ze in de schaduwen moeten leven.

Niets kan verlost worden, als het niet eerst gezien is. Maar dat ‘zien’ moet niet gebeuren met een priemend zoeklicht, gespitst op elke fout, leerde ik ook van mijn leraar. Het zien kan pas tot verlossing leiden als het gebeurt met een blik van liefde en barmhartigheid. Want zo kijkt God zelf, leerde Jezus aan zijn leerlingen: alsof je in vriendelijk licht gaat staan.

Verschenen in de Dominicuskrant (Dominicus Amsterdam), maart 2019